Forum Konsumentów

13% Europejczyków, deklaruje, że celowo kupiło podrobione produkty w ciągu ostatnich 12 miesięcy. To znacznie więcej niż w poprzednich falach badaniach – w 2020 roku było to tylko 5%.  14% Polaków świadomie kupiło podrobiony towar, gdzie średnia europejska wynosi 13%. Mogą to być zaniżone dane, istnieje bowiem różnica pomiędzy deklaracjami, a faktycznymi zachowaniami konsumentów. Konieczna jest zatem dalsza edukacja konsumentów w na temat towarów podrobionych i konsekwencji ich kupowania. Przykładem takiej inicjatywy edukacyjnej jest kampania „Żyj oryginalnie. Podrobione produkty. Podrobiony styl”, którą w 2022 roku zapoczątkowało Forum Konsumentów wraz z Partnerami: Polską Izbą Handlu, Polskim Związkiem Przemysłu Kosmetycznego, UN Global Compact Network Poland, Amazon, Polskim Stowarzyszeniem Branży Zabawek i Artykułów Dziecięcych, Stowarzyszeniem Kobiety w Centrum oraz Administracją Celną Republiki Czeskiej.

Z roku na rok konsumenci są coraz bardziej narażeni na ryzyko zakupu podrabianych towarów. Wzrost tego zjawiska jest niepokojący, ponieważ ma negatywny wpływ na gospodarkę, bezpieczeństwo konsumentów oraz renomę marek i przedsiębiorstw. Przez rosnącą skalę podrabiania produktów, konsumenci tracą zaufanie do rynku i mają ograniczoną pewność co do autentyczności i jakości kupowanych przez siebie towarów.

1. HANDEL TOWARAMI PODROBIONYMI

Badania pokazują, że w 2019 roku przywóz podrobionych i pirackich produktów do Unii Europejskiej wyniósł aż 119 mld EUR (tj. 134 mld USD), co stanowi do 5,8% przywozu Unii Europejskiej. Warto jednak podkreślić, wyniki te opierają się na wnioskach z zatrzymań celnych i nie obejmują podrobionych i pirackich produktów wyprodukowanych i konsumowanych w kraju oraz pirackich treści cyfrowych w Internecie.[1]

Handel towarami podrobionymi ma zatem poważne konsekwencje dla europejskiej gospodarki. Szacuje się, że branża ta powoduje ogromne straty dla legalnych przedsiębiorstw, a także zmniejsza liczbę miejsc pracy. Ponadto, dochody państw z tytułu podatków i opłat celnych są znacznie obniżane przez wprowadzanie podrabianych produktów na rynek. To poważne wyzwanie dla władz państwowych, które muszą podjąć skuteczne środki mające na celu zwalczanie tego procederu.

2. ŚWIADOMOŚĆ KONSUMENTÓW

W kontekście statystyk należy wskazać, że ponad 83% Europejczyków twierdzi, że raczej dobrze lub bardzo dobrze rozumie pojęcie własności intelektualnej. Deklarowane zrozumienie to jest wysokie, niezależnie od tego, czy zaangażowali się w kupowanie podrobionych produktów lub uzyskiwanie dostępu do treści online z nielegalnych źródeł. Wśród osób, które zgłosiły, że kupiły podrobione towary w ciągu ostatnich 12 miesięcy, 85% twierdzi, że bardzo dobrze lub raczej dobrze rozumie własność intelektualną, w porównaniu do 83% wśród osób, które tego nie zrobiły.

Europejczycy są świadomi różnych negatywnych skutków kupowania podrobionych towarów. Najczęściej uważają, że wspiera to nieetyczne zachowania (83%) i organizacje przestępcze (80%). Większość uważa również, że ma to szkodliwy wpływ na gospodarkę, rujnując biznes i miejsca pracy (79%). Ponadto, chociaż nieco rzadziej, uważa się, że zakup podrobionych towarów stanowi zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa oraz środowiska, około 2/3 respondentów również zgadza się z tym stwierdzeniem. Co więcej, tylko 39% Europejczyków nie jest pewnych oceny zakupionego towaru. Odsetek ten wzrasta do 52% wśród młodszych konsumentów w wieku od 15 do 24 lat.

Dlatego też koniecznym jest edukowanie konsumentów w zakresie identyfikacji towarów oryginalnych i podrobionych. Istnieje również ogromna potrzeba podjęcia skoordynowanych działań na różnych poziomach. Ważne jest, aby konsumenci byli świadomi problemu podróbek i potencjalnych zagrożeń związanych z ich zakupem. Organizacje konsumenckie powinny współpracować z mediami, aby rzetelnie i w przystępny sposób informować konsumentów o podrobionych produktach, ich skutkach i negatywnym wpływie na gospodarkę.

3. JAK KONSUMENCI UZASADNIAJĄ ZAKUP PRODUKTÓW PODROBIONYCH?

Osoby, które celowo kupiły podróbki uważają za dopuszczalne kupowanie podrobionych towarów, gdy cena oryginalnego produktu jest zbyt wysoka (71%) i gdy dotyczy to produktu luksusowego (63%). Większość nabywców podróbek uważa również, że takie zachowanie jest dopuszczalne, gdy produkt nie jest (lub jeszcze nie jest) dostępny (61%) oraz gdy jakość produktu nie ma znaczenia (61%). Ponad połowa z nich (54%) zgadza się, że kupowanie podrobionych towarów jest dopuszczalne, ponieważ wszyscy to robią. Nieco ponad 6 na 10 osób uważa również, że takie zachowanie jest dopuszczalne, gdy oryginalny produkt dotyczy produktów luksusowych (63%), gdy produkt nie jest (lub jeszcze nie jest) dostępny (61%) oraz gdy jakość produktu nie ma znaczenia (61%). Ponad połowa (54%) zgadza się również, że kupowanie podrobionych towarów jest uzasadnione, ponieważ wszyscy to robią.

Europejczycy są również przeciwni korzystaniu z pirackich treści online i są świadomi związanego z tym ryzyka, ale nieco ponad jedna trzecia (34%) zgadza się, że dopuszczalne jest nielegalne pozyskiwanie treści z Internetu lub aplikacji, jeśli jest to do użytku osobistego. Tylko mniejszość Europejczyków (14%) przyznaje się do celowego korzystania z nielegalnych źródeł w celu uzyskania dostępu do treści online, a tylko 12% zrobiło to specjalnie w celu oglądania sportu.

Należy pamiętać, że powyższe dane mówią nam jedynie o przyznawaniu się i celowym kupowaniu podróbek. Wyniki sugerują, że rzeczywisty odsetek osób kupujących podróbki jest wyższy niż podano powyżej, ponieważ ludzie są wprowadzani w błąd przy zakupie podróbek lub nie są pewni, czy produkty, które kupili, są oryginalne, czy nie.

Co ciekawe zarówno niższa cena, lepsza jakość, jak i szersza oferta oryginalnych produktów są ważnymi czynnikami skłaniającymi nabywców podróbek do zaprzestania kupowania tych produktów i decydowania się na produkty oryginalne gwarantujące im jakość i bezpieczeństwo.

4. PODSUMOWANIE

Edukacja konsumentów w zakresie rozpoznawania i odrzucania podrobionych produktów jest istotna dla zapewnienia bezpieczeństwa i świadomego wyboru zakupowego.

Nie można jednak zapominać, że prawdziwe motywy zakupu podrabianych rzeczy mają również podłoże pozaekonomiczne, jak np. chęć pokazania się i budowania atrakcyjnego wizerunku poprzez posiadane rzeczy.

Dlatego też kampania Forum Konsumentów „Żyj oryginalnie” odwołuje się do emocji konsumentów. Pokazuje, że kupowanie podróbek nie jest modne, jest wbrew oryginalności, którą każdy może budować po swojemu. Racjonalne argumenty o łamaniu prawa oraz wspieraniu nieuczciwej konkurencji nie zawsze są perswazyjne i skuteczne.

[1] Źródło: ŚWIATOWY HANDEL TOWARAMI PODROBIONYMI – NIEPOKOJĄCE ZAGROŻENIE, 2021, EUIPO, OECD